İngilizce telaffuz kuralları: sh, ch ve th gibi digraph'ları çocuğunuza öğretin

Digraph nedir?

Digraph, tek bir sesi yazan iki harftir. ship kelimesinde s ve h kendi seslerini vermez; birlikte Türkçedeki ş sesini verirler. Yani ship dört harfli ama üç seslidir: /ş/ /i/ /p/. Kelime Yunancadan gelir: di iki, graph yazı demektir.

Ünsüz digraph'lar ünsüz harflerden oluşur: sh, ch, th, wh, ck, ng ve ph. Ünlü digraph'lar ise bir ünlü sesi verir: tree kelimesindeki ee, rain kelimesindeki ai ve boat kelimesindeki oa gibi. Çocuklar genellikle önce ünsüz digraph'ları öğrenir, çünkü kelimedeki ünlü, zaten okudukları CVC kelimelerdeki gibi kısa kalır.

Digraph kelime listesi

Her satır bir digraph'ı ve yeni başlayan bir çocuğun seslendirerek okuyabileceği kelimeleri gösterir. Harflerin adını değil sesini söyleyin: sh, "es, eyç" değil, tek bir ş sesidir. thin kelimesindeki sessiz th ile this kelimesindeki titreşimli th aynı yazılır, bu yüzden th iki satırda yer alır.

Bazı digraph'lar yalnızca belirli yerlerde bulunur. ck, kısa bir kelimenin sonunda, kısa bir ünlünün hemen ardından gelir (duck). ng kelime ya da hece sonunda gelir (ring, song). wh kelime başında gelir (when, which). ph içeren kelimeler genellikle daha uzundur; onları sonraya bırakın.

Evde digraph nasıl öğretilir?

1. CVC kelimelerin kolay olduğundan emin olun. Digraph'lara geçmeden önce çocuğunuz cat ve sun gibi kelimeleri zorlanmadan birleştirebilmeli.
2. İkiliyi gösterin. Digraph'ı büyük yazın ve şöyle deyin: "Bu iki harf bir takım. Birlikte ş derler." Bir el hareketi yardımcı olur: sh için parmağınızı dudaklarınıza koyup "şşş" deyin.
3. Sesleri işaretleyin. Her tek harfin altına bir nokta, digraph'ın altına kısa bir çizgi çizin. Her nokta ya da çizgi bir sestir: ship kelimesinde bir çizgi ve iki nokta olur.
4. Birleştirin. Çocuğunuz /ş/ /i/ /p/ derken çizgiye ve noktalara soldan sağa dokunun; sesler ship kelimesine dönüşene kadar giderek hızlanın.
5. Her seferinde bir digraph ekleyin. sh ile başlayın, sonra ch, sonra th. İlk grup kolay gelince sıradakine geçin, sonra kelimeleri karıştırın ki çocuğunuz iki harfe birden baksın.

Hangi digraph'lar önce gelir?

İngiliz okullarında uzun süre kullanılan phonics programı Letters and Sounds'ta çocuklar ck ile ilk harf sesleriyle birlikte tanışır. ch, sh, th ve ng ise 3. aşamada, genellikle okulun ilk yılında, ee, ai ve oa gibi ilk ünlü digraph'larla birlikte gelir. wh ve ph daha sonra, 5. aşamada öğretilir. Evde sh ile başlayın: duyması en kolay sestir ve uzatılabilir. Ardından ch ve th, sonra ng ve ck gelir.

th'nin iki sesini birlikte öğretin, ama çocuğunuz ikisini karıştırırsa endişelenmeyin. thin kelimesi titreşimli th ile okunsa da yine doğru kelimedir. Diğer konular ebeveyn rehberlerinde.

Türkçe konuşan çocuklar için: tanıdık sesler, zor sesler

İki harfin tek ses vermesi Türk çocukları için yeni bir fikirdir. Türkçede her ses neredeyse her zaman tek harfle yazılır, bu yüzden çocuk bir harf, bir ses bekler. Oysa sesler çoğunlukla tanıdıktır: İngilizce, Türkçenin ş ve ç ile yazdığı sesleri sh ve ch ile yazar. Bunu çocuğunuza söyleyin; digraph böylece tanıdık gelir.

Tablodaki boşluklar, çocuğun yardıma ihtiyaç duyduğu yerlerdir. Türkçe konuşan çocuklar thin kelimesindeki th için çoğu zaman t ya da s, this kelimesindeki th için d ya da z der. w yerine de sık sık v derler: when yerine "ven" gibi. Bunlar okuma hatası değil, konuşma alışkanlığıdır. Çocuğunuz doğru kelimeyi okuduysa okumasını övün ve sesi ayrı bir oyunda çalışın.

Digraph ile blend arasındaki fark

Blend'de iki harf yan yanadır ama iki ses de duyulur: stop kelimesindeki s ve t, frog kelimesindeki f ve r, hand kelimesindeki n ve d. Digraph'ta ise iki harf yeni ve tek bir ses verir: shop kelimesindeki s ve h ne s ne de h gibi duyulur. Kolay bir test: iki harfi de duyabiliyorsanız bu bir blend'dir.

Trigraph, tek bir ses veren üç harftir: match kelimesindeki tch, night kelimesindeki igh ve bridge kelimesindeki dge gibi. Çocuklar trigraph'larla yaygın digraph'lardan sonra tanışır.

Digraph'lı alıştırma cümleleri

Çocuğunuz tek tek kelimeleri okuyabilince kısa cümlelere geçin. the, a, is ve to gibi küçük kelimeler görerek öğrenilir; gerekirse bunları çocuğunuz için siz söyleyin.

• The fish is in the dish.
• A thin moth is on the rock.
• Which duck can sing?
• Dad had fish and chips for lunch.
• Shut the shed and lock it.
• When can we go to the shop?

Bunlar kolay gelince çocuğunuz sheep kelimesindeki ee ve rain kelimesindeki ai gibi ünlü digraph'lara ve daha uzun hikâyelere hazırdır. Okuma hızı daha sonra gelir; İngilizce okuma hızı tablosu her sınıfta neyin beklendiğini gösterir.

Çocuğunuz takıldığında

• Her harfi ayrı okuma (ship kelimesini "s-h-ip" diye okumak): kelimeyi kapatın, sonra sh'yi birlikte açın; digraph'ın altındaki çizgi hatırlatıcı olsun.
• ch ile sh'yi karıştırma: yalnızca digraph'ı farklı olan çiftlerle çalışın: chip ve ship, chop ve shop, chin ve shin, much ve mush.
• th yerine t ya da s deme: bu bir okuma hatası değil, konuşma alışkanlığıdır. Kelimeyi kabul edin, sonra ayrı bir oyunda aynada dilin dişlerin arasında olduğunu gösterin.
• Yorulma ya da üzülme: durun ve onun yerine çocuğunuza siz okuyun. Yarın tekrar deneyin.

Ebeveynlerin sorduğu sorular

Kaynak

Öğretim sırası Letters and Sounds programının 2., 3. ve 5. aşamalarını (Department for Education, 2007) izler: gov.uk/government/publications/letters-and-sounds.